تقویم جلالی
نمونه ای از زیج دوران اسلامی-
زیج جدولی است که مواضع خورشید،
ماه و سیارات در آن ثبت میشود و از آن
برای استخراج تقویم استفاده میشود.
گاهشماری جلالی، بدون تردید، یکی از عالیترین مظاهر فرهنگ و تمدن اصیل و دانش وسیع نجوم در ایران آن زمان است. سلسله سلجوقیان با قلمرو وسیع و داشتن سازمان اداری منسجم و نسبتاً مطلوب در دوره ملکشاه و وزارت خواجه نظام الملک طوسی، به اوج ترقی خود رسیده بود. در این زمان مقامات مسئول این مملکت وسیع، عیب گاهشماری با سال قمری و دیگر تقویمهای مورد استفاده را دریافتند. از این رو خواجه نظام الملک و ملکشاه درصدد اصلاح تقویم برآمدند و در نتیجه جمعی از منجمان از جمله حکیم عمر خیام نیشابوری گردآمدند و تقویم جلالی را پیریختند.
سال جلالی از اول بهار(نوروز) آغاز میگردد و اسامی ماهها همان است که امروزه استفاده میگردد. در این تقویم اول سال روزی است که خورشید بین روز قبل و ظهر آن روز وارد نقطه اعتدال بهاری شود. به همین علت، سال جلالی، برخلاف سال میلادی که در هر دههزار سال تقریبا ۳ روز با سال حقیقی اختلاف پیدا میکند، تقریباً همیشه با سال حقیقی یکی است.
سالهای کبیسه در تقویم جلالی (مانند تقویم کنونی ایران) بعد از هر چهار سال یکبار اجرا میشود. ولی بعد از هر ۲۹ یا ۲۸ سال، کبیسه پس از ۵ سال اجرا میشود. یعنی به جای سال ۳۲، سال ۳۳ را کبیسه میکنند.
به استناد محاسبه و تحقیق سوتر، مستشرق سوئیسی، در تقویم جلالی در هر ۲۸ هزار سال فقط یک روز خطا وجود دارد.
ضمناً لازم به یادآوری است که چون ملکشاه سلجوقی ملقب به جلالالدین بود، این تقویم به این نام معروف شد، در حالی که شایسته بود این تقویم به نام حکیم عمر خیام نامگذاری گردد.
