تقویمهای امروزی
بیشتر تقویمهای امروزی، ریشه در تقویمهای باستانی دارند، و در واقع اصلاحشدهی همان تقویمهای باستانی هستند. تقویم رسمی ایران، تقویم هجری شمسی است و ۱۲ ماه قراردادی دارد که شش ماه اول سال ۳۱ روزه، پنج ماه بعدی ۳۰ روزه و ماه آخر سال ۲۹ روزه است. چون یک سال خورشیدی چند ساعت بیشتر از ۳۶۵ روز است، این ساعتهای اضافی جمع میشوند و هر ۴ یا ۵ سال یک بار، به ماه اسفند یک روز اضافه میشود که آن سال را سال کبیسه مینامند. وقت رسمی کشور ایران و عیدهای باستانی مانند نوروز و جشنهای ملی، با این تقویم محاسبه میشود. اما چون دین رسمی ایران، اسلام است، مناسبتهای دینی با تقویم هجری قمری سنجیده میشود.
تقویم میلادی
این گاهشماری، تقویم رسمی بیشتر کشورهای جهان است و بر اساس سال خورشیدی تنظیم میشود. دوازده ماه قراردادی ۳۰ و ۳۱ روزه دارد. آخرین ماه سال، فوریه، ۲۸ روزه است. ریشهی این تقویم در تقویم باستانی رومی است که در طول تاریخ تحول بسیاری داشته است و تقویم کنونی، تقویم اصلاح شدهی گریگوری است. در نسخهی باستانی این تقویم، نام روزهای هفته از نام هفت جرم آسمانی مقدس گرفته شده بود که هنوز هم برخی از آنها به جا مانده است. مثلاً نام روز جمعه (Friday) از فریا (نام سیارهی زهره - الهه زیبایی و عشق)، شنبه (Saturday) از ساترن (زحل)، یکشنبه (Sunday) از سان (خورشید)، و دوشنبه (Monday) از مون (ماه) گرفته شده است.
تقویم عبری
تقویمی است که یهودیان برای انجام مراسم دینی خود از آن استفاده میکنند و سال آن خورشیدی ولی ماههایش قمری است. برای تنظیم این تقویم روشهای پیچیدهای به کار گرفته میشود و در هر دورهی ۱۹ ساله، ۷ بار، یک ماهِ ۲۹ روزه به سال افزوده میشود تا اختلاف ماههای قمری و سال شمسی جبران شود.
تقویم چینی
با تقویم ۱۲ حیوانی چین به علت نسبت دادن نام یک حیوان به هر سال، آشنا هستیم. این تقویم هم ترکیبی از گاهشماری خورشیدی و قمری است و هنوز در آسیای شرقی استفاده میشود. این تقویم را به ترکها و مغولها نیز نسبت میدهند. پس از حملهی مغولها به ایران در قرن هفتم هجری، برخی از ویژگیهای این تقویم به تاریخنگاری ما وارد شده است. تا چند قرن بعد در کتابهای تاریخی مانند «عالم آرای عباسی» و «ناسخ التواریخ» وقایع تاریخی را هم به سال هجری قمری و هم به سال ۱۲ حیوانی ثبت میکردند.
در این تقویم ۱۲ ماه به نام ۱۲ حیوان و هر سال نیز به نام یکی از همین حیوانات است. موش، گاو، ببر (یا پلنگ)، گربه (یا خرگوش)، اژدها (یا نهنگ)، مار، اسب، بز (یا گوسفند)، میمون، مرغ، سگ و خوک به ترتیب نام سالها و ماههای این تقویم هستند. بوداییان عقیده دارند که این حیوانات دعوت بودا را پاسخ دادهاند و بودا نیز سرنوشت جهان را به آنها سپرده است. در اعتقاد اقوام ترک، این ۱۲ حیوان توانستند در یک مراسم شکار از رودخانهی بزرگی بگذرند و نام آنها بر تقویمی که در دست تنظیم بود گذاشته شد. مبدأ این تقویم به درستی معلوم نیست و بیشتر جنبهی افسانهای دارد. در یک محاسبهی دورهای مبدأ آن را به حدود ۸۹ میلیون سال قبل که تصور میکردند آغاز آفرینش بوده است، نسبت میدهند.
