خیابان‌های پُر ترافیک

تغییر حالت مواد، مدلی برای ترافیک
من در تهران زندگی می‌کنم و هرروز مدت زمان زیادی را صرفِ رفتن به محل کار و برگشتن به خانه می‌کنم. در ساعت‌های طولانی‌ای که در ترافیک سپری می‌کنم، سعی می‌کنم به مشکلات ترافیک و الگوی حرکتِ ماشین‌ها فکر کنم. ترافیک را می‌توان به‌شکل حرکتِ یک مایع دید که ماشین‌ها، مولکول‌های غول‌پیکرِ تشکیل‌دهنده‌ی آن هستند. اما چطور می‌شود ترافیک را به مایع تشبیه کرد؟
برای من بسیار پیش‌آمده‌است که در یک ترافیک سنگین گیرکرده‌ام و همین‌طور که آرام‌آرام به جلو می‌رانم، منتظرم که به صحنه‌ی تصادفی که احتمالا موجب‌ِ این ترافیک شده‌است، برسم. دقایق سپری می‌شوند اما هرچه جلوتر می‌روم، تصادفی نمی‌بینم. ناگهان به نقطه‌ای می‌رسم که ماشین‌هایِ جلوی من، با سرعت شروع به حرکت می‌کنند. بله، ترافیک سنگین تمام شده‌است. اما دلیل آن چه بوده‌است؟ از آینه‌ی عقب به رانندگان مستاصلی که هنوز پشتِ‌سرِ من قراردارند نگاه می‌کنم و با خود فکر می‌کنم اگر تمام آن‌ها می‌توانستند در یک‌لحظه سرعت بگیرند و حرکت کنند، گره‌ی ترافیک باز می‌شد. اما ترافیک به‌این سادگی‌ها هم رفع نمی‌شود.
فرض کنید در اتوبان تصادفی رخ‌می‌دهد و ماشینِ تصافی، یک خطِ اتوبان را مسدود می‌کند. به‌تدریج ماشین‌های زیادی پشتِ‌سرِ ماشینِ تصادفی متوقف می‌شوند. پس از مدتی پلیس ماشینِ صدمه دیده را به کناره‌ی اتوبان منتقل می‌کند. در این لحظه ناگهان سدِ‌راه برطرف شده‌است و جریان ماشین‌ها می‌تواند به حرکت ادامه‌دهد (در شکل وضعیت A را ببینید). اما توجه کنید که تمام ماشین‌ها نمی‌توانند هم‌زمان به‌حرکت درآیند، چون بیشترِ این ماشین‌ها، هنوز پشتِ سرِ ماشین‌های ساکنِ جلویی قرار گرفته‌اند.

وقتی ماشینِ جلوی من به‌حرکت درمی‌آید، من هم بعد از چند ثانیه سرعت می‌گیرم و شروع به حرکت می‌کنم؛ و ماشین پشتی، چند ثانیه پس از من سرعت می‌گیرد و ... . این پدیده بسیار شبیه تبخیر مولکول‌های مایع از سطحِ مایع است. ماشین‌هایی که در خطِ مقدمِ گشایش ترافیک قرار دارند، مانند مولکول‌هایی که در سطحِ مایع قرار دارند، شروع به حرکت می‌کنند و سپس مولکول‌های لایه‌ی بعد، که اکنون سطح مایع به‌حساب می‌آیند، از مایع جدا می‌شوند.
اما فراموش نکنیم که هم‌زمان ماشین‌های دیگری از انتهای ترافیک درحالِ افزوده‌شدن به‌آن هستند (در شکل وضعیت B,C وD را ببینید). با این‌که سدِراه برداشته شده‌است، اما به‌دلیل آن که موج حرکت ماشین‌ها، هنوز به ماشین‌های ساکن در آخرین ردیف نرسیده، هم‌چنان ترافیک درحال رشد است.
ترافیک مانند جسمی است که یک‌سویِ آن در حالِ تبخیرشدن است و از سوی دیگر مانند یک کریستال رشد می‌کند. بنابراین دفعه‌ی بعد که در ترافیک سنگین گیرافتادید، به‌جای عصبانی شدن، چشم‌هایتان را ببندید و سعی کنید به این مدل ترافیک فکر کنید: شما در جایی که موج‌ِ ترافیک را دریافت می‌کنید، مانند مولکول‌هایی که کریستالیزه می‌شوند، به‌دام شبکه‌ی ترافیک می‌افتید؛ اما با گذشت زمان، موجِ ترافیک از شما عبور می‌کند و مانند مولکول‌هایی که تبخیر می‌شوند، از ترافیک جدا و بالاخره رها می‌شوید.