آب اقیانوسها تا کجا بالا میآید؟
میگویند با گرمشدن زمین و آبشدن یخها، سرانجام همهی خشکیهای زمین به زیر آب میروند و لابد همهی ما هم غرق میشویم! آیا واقعا چنین چیزی امکان دارد؟ آیا چنین خطری به طور جدی ما را تهدید میکند؟ اگر چنین است پس چرا نشستهایم و دست روی دست گذاشتهایم؟
بیایید با کمی حساب و کتاب ببینیم چه اتفاقی در حال وقوع است. اگر از یخچالهای پنج قاره صرفنظر کنیم و فقط یخهای قطبی را در نظر بگیریم و نیز به یاد داشته باشیم که آب شدن یخهای شناور تاثیری بر سطح آب اقیانوسها نمیگذارد، لازم است دستکم ۲۵ میلیون کیلومتر مکعب یخ در قطب جنوب و ۱.۷ کیلومتر مکعب یخهای گرینلند در قطب شمال را در حساب بیاوریم. چگالی یخ خالص، تقریبا ۰.۹ چگالی آبهای آزاد است. پس با آب شدن ۲۶.۷ میلیون کیلومتر مربع یخ، تقریبا ۲۴ میلیون کیلومتر مکعب آب خواهیم داشت. شعاع کره زمین ۶۴۰۰ کیلومتر است. با پخش شدن این میزان آب در کره زمین، سطح آب اقیانوسها چقدر بالاتر میآید؟
چقدر از خشکیهای زمین زیر آب میرود؟
یک اطلس جغرافیایی یا یک نقشه توپوگرافیک از کره زمین، پاسخ این سوال را میدهد. کافیاست در این نقشهها مناطقی با ارتفاع کمتر از ۵۰ متر را پیدا کنید. تقریبا همه این زمین به زیر آب خواهند رفت. به نظر میرسد اینها درصد زیادی از خشکیها زمین نیستند، اما با کمی دقت بیشتر، میبینید که این قسمت ها، پر جمعیت ترین و حاصلخیزترین بخش خشکیها را تشکیل میدهند. آنچه باقی میماند، بیشتر بیابان، کویر و کوههای مرتفع است که قابل سکونت نیست.
برای نجات خشکیهای زمین چقدر وقت داریم؟
اگر فرآیند گرمشدن زمین و آبشدن یخهای قطبی در آینده نیز ادامه یابد، شکی باقی نمیماند که آب اقیانوسها بالا خواهد آمد. اما این اتفاق در چه مدت زمانی رخ خواهد داد و ما تا چند سال دیگر باید خود را برای مقابله با مشکلات ناشی از آن آماده کنیم؟ بررسی عکسهای ماهواره ای و اندازه گیریهای انجام شده نشان میدهد که هم اکنون سطح یخهای شناور قطب شمال با آهنگ تقریبی ۹% در هر دهه، کم میشود و هم اکنون حجم یخهای قطبی به کمترین میزان ثبت شده تا به امروز رسیده است. صفحات یخی قطب جنوب در قسمتهای غربی با همین سرعت شروع به آب شدن کرده اند. امروزه حجم یخ ها، در حدود ۲۷ میلیون کیلومتر مربع میباشد. با آنچه گفته شد، انتظار داریم تا ۱۰ سال آینده این مقدار به ۲۴.۵ میلیون کیلومتر مربع کاهش یابد. اما ۱۰ سال بعد از آن چه میشود؟ بررسیهای بیشتر نشان داده است که از سال ۹۲ تا ۲۰۰۵ آهنگ کم شدن یخهای شناور قطبی، با شتاب ۱۲% افزایش یافته است. اگر سطح کنونی یخها ی شناور را $S_0$، آهنگ کنونی کاهش را ۹% و شتاب افزایش آن را ۱۲% در هر دهه در نظر بگیریم، محاسباتمان به این شکل در میآید:
| سطح امروزی یخ ها | $S_0$ |
| سطح یخ ها پس ازگذشت یک دهه | $S_1 = S_0 - S_0 * 0.9$ |
| سطح یخ ها پس ازگذشت دو دهه | $S_2 = S_1 - S_1 * (0.9 * 0.112)$ |
| سطح یخ ها پس ازگذشت سه دهه | $S_3 = S_2 - S_2 * (0.9 * 0.112 * 0.112)$ |
| سطح یخ ها پس ازگذشت چهار دهه | $S_4 = S_3 - S_3 * (0.9 * 0.112 * 0.112 * 0.112)$ |
| ... | |
| سطح یخ ها پس ازگذشت $n$ دهه | $S_n = S_{n-1} - S_{n-1} * (0.9 * 0.112^{n-1})$ |
از جدول بالا کمک بگیرید تا الگویی برای محاسبه سطح یخهای باقی مانده در $n$ اُمین دهه پس از این بیابید. اگر نتوانستید، جدول را ادامه دهید و محاسبات لازم را انجام دهید. چند دهه بعد سطح یخها کمتر از ۱ میلیون کیلومتر مربع میشود؟ زمانی که بهدست آوردید، همان زمانی است که ما مانده ایم و آب بالا آمدهی اقیانوسها و زمینهای بسیاری که زیر آب رفتهاند!!! این محاسبات چندان قابل اعتماد نیستند. زیرا اعداد و ارقام بهدست آمده، حاصل بررسی دادههایی است که در طول ۵۰ سال گذشته ثبت و ضبط شده است. ممکن است سابقهی بررسی ۵۰ ساله، برای پیش بینی تغییرات گستردهی آب و هوایی کافی و دقیق نباشد. به هر حال این کاری است که بشر برای اولین بار انجام میدهد و هنوز از دقت و صحت آن مطمئن نیست.
این موضوع چقدر مهم است؟
آمار جهانی نشان میدهد که هر سال ۱۰ میلیون نفر از ساکنان زمین، در معرض خطرات ناشی از سوانح ساحلی نظیر سیل، پیشروی آب دریا، سونامی و .... هستند. با توجه به رشد جمعیت زمین و آمار مهاجرت قاره نشینان به سوی مناطق ساحلی، پیش بینی میشود تا سال ۲۰۸۰، تعداد آسیب دیدگان به ۳۰ میلیون نفر برسد. اما اگر تا آن زمان آب اقیانوسها در حدود ۴۴ سانتی متر افزایش یابد، این رقم به ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون نفر خواهد رسید. و تازه این پیشبینیها درحالی صورتگرفته که صاحبنظران عقیده دارند که کشورهای توسعهیافته، به خاطر توان اقتصادی بالا میتوانند برای تمام مشکلات ناشی از بالا آمدن سطح آبها راه حل بیابند و مردم این کشورها را در جمع آسیب دیدگان به شمار نمیآورند. احتمالا در آن زمان مردم آمریکا با قایق در اطراف کاخ سفید رفت و آمد میکنند و دولت انگلستان برای نجات شهر لندن از غرق شدن، ۲۰ بیلیون پوند خرج میکند.
اگر میخواهید اهمیت موضوع را برای کشورهای در حال توسعه مانند ایران بیشتر درک کنید، متن سخنرانی پروفسور شیلینگ، ریاضیدانی که برنده جایزه نوبل در اقتصاد است را ببینید.
