چرا گرم میشویم؟
همه چیز با انقلاب صنعتی شروع شد.
صنعتی شدن بشر و تبدیل زمین به گرمخانه
همه چیز با انقلاب صنعتی سال ۱۷۵۰ آغاز شد. از این سال بهبعد بود که فعالیتهای صنعتی بشر بالا گرفت و افزایش بیپایان گازهای گلخانهای شروع شد. سوزاندن سوختهای فسیلی و سوختهای طبیعی (بایومسها) باعث انتشار ذرات معلقی شد که گرما را جذب و نور را منعکس میکنند و بهاینترتیب، نمیگذارند که گرمای منعکس شده از سطح زمین از فضای جو خارج شود.
از سوی دیگر اشتهای روزافزون و مهار نشدنی بشر به استفاده از چوب درختان و دیگر سبزینههای روی زمین، رفتهرفته جنگلها را محو میکند و بیابانها را افزایش میدهد. علاوه براین، افزایش شهرسازیها هم با کاهش یا افزایش تشعشعات خورشیدی منعکسشده از سطح زمین، در تغییر اقلیم زمین نقش پررنگی بازی میکند.
گلخانهای به بزرگی زمین
فرض کنید خودرویی با شیشههای بسته در آفتاب پارک شدهاست. پرتوهای خورشید از شیشههای خودرو وارد فضای داخل آن و سپس جذب اشیای داخلی خودرو میشود، وقتی این اشیا به اندازهی کافی گرم شوند، شروع به تابش پرتوهای گرمایی میکنند. اما طولموج این پرتوهای جدید کمتر از طولموج پرتوهای اولیه است. به همینخاطر این پرتوها دیگر نمیتواند از همان شیشهها خارج شود؛ در این حالت اگر منفذ دیگری برای بیرون رفتن گرما وجود نداشته باشد، دمای داخل خودرو لحظهبهلحظه بیشتر میشود.
همین بلا بر سر کره زمین با آن اتمسفر ضخیم اطرافش میآید. وقتی که اشعهی خورشید به اتمسفر و سطح زمین میتابد، نزدیک به ۷۰% از انرژی آن در سیاره باقی میماند و جذب زمین، آبهای سطحی، گیاهان و دیگر موجودات زنده و غیر زنده میشود. اما ۳۰% هم توسط ابرها، زمینهای پوشیده از برف و سطوح انعکاسی دیگر از جمله پوست خود ما و دیگر موجودات، به اتمسفر بازتاب میشود. همانطور که پیشتر گفتیم، طولموج این پرتوهای بازتابشده، کمتر از طولموج آنها هنگام ورود به اتمسفر است و به همین سبب بخشی از این انرژی بازتابیده بر اثر برخورد با دیاکسید کربن، متان و بخارآب موجود در جو، به زمین بازگردانده میشود. این گرما که نمیتواند از جو زمین خارج شود، سیاره را گرمتر میکند. این همان پدیدهی "اثر گلخانهای" است و گازهای دیاکسید کربن، متان و بخارآب که باعث بروز این پدیده میشوند گازهای گلخانهای نامیده میشوند. اثر گلخانهای در سیارهی زمین همیشه بهطور طبیعی اتفاق میافتاده است. اما از زمان انقلاب صنعتی به بعد، بهقدری گاز گلخانهای به جو زمین وارد شدهاست که زمین بیشاز اندازهی طبیعی و مناسب گرم شدهاست.
گازهای گلخانهای
چند گاز گلخانهای مهم وجود دارند، اما مهمترین آنها دیاکسید کربن است؛ چون این گاز بیش از همهی گازهای دیگر اشعه فروسرخ ، یعنی همان قسمت از طیف نور خورشید که گرما تولید میکند را جذب میکند. اکسید نیتروژن، گازهای ترکیب شده با فلئور و متان هم از دیگر گازهای گلخانهای مهم هستند.
در حال حاضر بشر دی اکسید کربن و اکسید نیتروژن را بیشاز گازهای دیگر به جو زمین اضافه میکند. منبع تولید گاز دیاکسید کربن، سوختن سوختهای فسیلی است. اکسیدنیتروژن هم براثر فعالیتهای صنعتی و کشاورزی و همچنین سوختن سوختهای فسیلی و زبالههای جامد تولید میشود. برای همین است که میگویند تنها راه نجات زمین از سرنوشتِ داغ آن، تعهد انسانها و صنایع آنها به توجه به مقدار گازهایی است که تولید میکنند. در همین راستا اجلاس متعددی در جهان تشکیل میشود و پیمان نامههایی به امضا میرسد. تا کنون پیمان کیوتو برای کاهش تولید گازهای گلخانهای از مهمترینِ این پیمانها بوده است. سازمانمللمتحد نیز برای بررسی موضوع تغییرات آبوهوای زمین، کنوانسیونی در نظر گرفته است (UNFCCC) و کشورهایی آن را پذیرفته اند. اجلاس کپنهاگ که در دسامبر ۲۰۰۹ برای بررسی وضعیت اقلیمی کرهی زمین و تنظیم معاهدهنامههای جدید جهانی در اینزمینه برگزار شد، از مهمترین اتفاقات سالهای اخیر بهشمار میآید.
